Referandum
Referandum, seçmenlerin siyasi bir konuda doğrudan tavrını ortaya koyduğu bir oylamadır. Ülke genelinde bir referandum yapılıp yapılmayacağına parlamento karar verir. Belediyelerde ve bölgelerde de referandum yapılabilir.
İsveç’te ülke genelinde geçerli olan ve ulusal referandum tabir edilen iki tür referandum vardır. Bunlar danışma referandumları ve bazı durumlarda bağlayıcı da olabilen anayasa referandumlarıdır. İsveç’te şu ana kadar hiç anayasa referandumu yapılmadı.
Ulusal referandumlar istisnadır. Bu sebeple ulusal bir referandum yapılıp yapılmayacağına sadece parlamento karar verebilir.
Parlamento, ulusal bir referandumun yapılacağına karar verdiğinde sadece söz konusu referandum için geçerli olacak kuralları içeren özel bir yasa çıkarılır. Bu yasada örneğin hangi sorunun sorulacağına ve oylamanın ne zaman yapılacağına karar verilir. Bunların dışında genel olarak oy kullanma hakkı, seçim bölgesi ve oylama gibi konularda ulusal referandumlarda parlamento seçimlerinde geçerli olan kurallar geçerlidir.
Danışma referandumları
Danışma referandumları bağlayıcı değildir. Dolayısıyla bir konuda bir danışma referandumu yapıldığında bu konudaki nihai karar parlamento tarafından alınır. Referandumun amacı parlamento kararı öncesi yol göstermektir.
6 ulusal, danışma referandumu
İsveç’te danışma referandumu düzenleyebilme imkânı 1922 yılında uygulanmaya başlandı ve hemen aynı yıl alkollü içeceklerin yasaklanması hususunda yapılan bir referandumda kullanıldı. İsveç’te toplamda 6 tane ulusal, danışma referandumu yapıldı:
- 1922 yılında alkollü içeceklerin yasaklanması hakkında.
- 1955 yılında sağdan akan trafiğe geçiş hakkında.
- 1957 yılında ek emekli aylığı hakkında.
- 1980 yılında nükleer enerji hakkında.
- 1994 yılında AB üyeliği hakkında.
- 2003 yılında İsveç’te para birimi olarak euronun kullanılması hakkında.
Belediye referandumları
Belediyelerde ve bölgelerde de referandum yapma imkânı var. Bunlar daima danışma referandumlarıdır.